Scholen draaien al op de platforms van de grote Amerikaanse techbedrijven. Microsoft en Google dringen nu ook met hun AI-producten tot scholen door. Binnen de Microsoft for Education-omgeving van scholen is AI-leescoach beschikbaar gekomen, die kinderen helpt met lezen. Een computerstem geeft aan wat de hardop voorlezende kinderen moeten verbeteren. Ook de andere AI-‘leerversnellers’ van Microsoft nemen in de klas taken van de leraar over. Gemini rijst op in de Classroom-systemen op de Chromebook, de laptop van Google, waar bijna alle kinderen op de basisscholen al meer mee werken. Middelbare scholen gaan er toe over Copilot, de chatbot van Microsoft, toe te laten.
Technologie vormt onderwijs én leerlingen
Privacyzorgen zijn niet het enige waar scholen beducht voor moeten zijn. Scholen worden door AI andere scholen. En dat gebeurt stilzwijgend, doorgaans zonder dat scholen er zelf erg in hebben.
Dat gebeurde ook met het ouderschap onder invloed van de echografie. De echo deed in de jaren zestig intrede als zwangerschapsonderzoek, schrijft techniekfilosoof Peter-Paul Verbeek in 'De Grens van de Mens' (2011). De echo maakte de foetus zichtbaar als persoon, maar plaatste hem meteen ook in een medische context van gezond versus ziek. Ouders zagen een gezichtje op een scherm en kregen een band met het kind al vóór de geboorte. Maar diezelfde zichtbaarheid maakte beslissingen over de zwangerschap moreel zwaarder dan voorheen. Intussen was het gebruik ervan al gemeengoed.
Trek een bredere ethische grens
Zo vormt AI het onderwijs ook. Of welke sector dan ook waarin het draait om zorg voor kinderen. AI vormt hoe we tegen kinderen aankijken en hoe we voor hen moeten zorgen. De leescoach bijvoorbeeld maakt het leesniveau en de fouten van leerlingen zichtbaar, maar reduceert hen meteen tot een leesscore. De leesscore verbetert misschien. Maar de leraar die vooral die score controleert, is geen onderwijzer meer, maar toezichthouder.
Willen we leerlingen begeleiden naar zelfstandige volwassenheid in een wereld vol AI, dan zijn goede lessen over AI niet toereikend. Ook de eerbiediging van de privacyregels volstaat niet, hoe enorm belangrijk privacy ook is. Scholen maar ook kinderopvangorganisaties, jeugdhulpinstellingen, bibliotheken, sportverenigingen en welzijnsorganisaties moeten een bredere ethische grens trekken.
Wat kan de adviesraad hierin betekenen?
En adviesraden sociaal domein, adviseer Burgemeesters en Wethouders alle verantwoordelijke instellingen ethiek prominenter op te nemen in hun beleid. Ga je met AI aan de slag en dat heeft direct of indirect zijn weerslag op kinderen, zet de ethische beraadslaging voorop – niet het experiment.
Over de auteur: Remco Pijpers is werkzaam als strategisch adviseur ethiek bij stichting Kennisnet en buitenpromovendus aan de Vrije Universiteit.
Meer lezen? Artificiële intelligentie en de ruimte voor menswording in het onderwijs door Gerdien Bertram-Troost en Remco Pijpers
