Afgelopen september hielp ik via Hope4Ukraine om huizen weer bewoonbaar te maken voor families die van het oosten naar het westen van Oekraïne zijn gevlucht. Sommigen konden nog net wat spullen bij elkaar zoeken; anderen vluchtten tussen de aanvallen door de auto in. Via een kerk vinden ze aansluiting bij een lokale gemeenschap; de gemeente verhuurt leegstaande huizen voor bijna niets. Veel van die huizen zijn ronduit onbewoonbaar. Wij knappen ze op, in de hoop dat ze weer een thuis worden.
‘De rode draad van deze week is: liefde’, zegt Oksana, directeur van Fight For Freedom Ukraine. Ik begrijp meteen wat ze bedoelt: het draait bij gemeenschappen uiteindelijk om liefde. Daar waar men naar elkaar omkijkt en mensen zich gezien voelen. We kwamen om te bouwen, maar vooral om er te zijn. Zodat de Oekraïners weten dat ze niet alleen zijn. Door hun verhaal te delen, delen ze voor even ook een klein stukje van hun leed.
Een infrastructuur van gemeenschappen
Dat is precies waarom zorgzame gemeenschappen werken. Mensen betekenen iets voor elkaar: door hun talent in te zetten, maar net zo goed door hulp te vragen en te ontvangen. Wederkerigheid is dan niet: ik doe iets voor jou, zodat jij later iets voor mij doet. Maar eerder: ik help jou nu, voel dat ik ertoe doe, en hoop dat jij op jouw beurt een ander kunt helpen. De een stelt een huis beschikbaar, de ander maakt het bewoonbaar. Iemand biedt een luisterend oor, iemand anders durft zijn verhaal te delen.
In Oekraïne zag ik hoe essentieel dat is. Kerken, gemeenten, vrijwilligers en families houden samen het dagelijks leven overeind. Het woord samen-leving is nog nooit zo wezenlijk zichtbaar geweest. Ik zag een infrastructuur van gemeenschappen die mensen opvangt en helpt om door te gaan. Oekraïne staat nog, ook dankzij die gemeenschappen.
Daarom kwam ik, anders dan veel andere vrijwilligers, juist vol energie terug. Ik had aan den lijve ondervonden hoe essentieel zorgzame gemeenschappen zijn voor een weerbare samenleving, zeker in tijden van crisis. Dat gaf mijn werk bij Nederland Zorgt Voor Elkaar opnieuw richting. Want die infrastructuur moet je bouwen vóórdat een crisis zich voordoet.
Hoe passen we de lessen uit Oekraïne toe in Nederland?
Ingewikkeld is het niet: mensen moeten elkaar ontmoeten, leren kennen en vertrouwen, vaak door samen iets te ondernemen. Daarvoor heb je plekken nodig: een kerk zoals in Oekraïne, maar ook de moestuin, de voetbalclub, het dorpshuis en de speeltuin. Mensen raken er aan de praat en - belangrijker nog - betrokken bij wat er in de buurt gebeurt. Gaandeweg groeit het vertrouwen om hulp te vragen en iets te betekenen.
Daarnaast heb je aanjagers en verbinders nodig. In Oekraïne zijn dat mensen als Oksana en haar team, en de lokale dominee. Ook in Nederland zijn het de mensen die activiteiten opstarten, anderen meekrijgen en een stap terug doen als het loopt. Zodat het van de hele gemeenschap wordt. Ze brengen behoeften en talenten van inwoners bij elkaar, leggen verbinding met formele organisaties zoals eerstelijn, welzijn en gemeente, en bewaken dat de regie zoveel mogelijk bij de gemeenschap blijft.
Wat kun je vandaag doen?
Een zorgzame gemeenschap groeit organisch, maar gaat niet vanzelf. Aanjagers, verbinders en ontmoetingsplekken zijn de minimale randvoorwaarden. Dat vraagt een investering, maar die valt in het niet bij wat het oplevert: de berekende SROI’s (Social Return on Investment) van Vita Valley liegen er niet om. Juist bij het organiseren van die randvoorwaarden en die investering kunnen adviesraden hun rol pakken.
Dus: ga langs bij bewonersinitiatieven en ontdek al doende (meekokend, denkend, schilderend, afwassend…) wat er al gebeurt, wie nog buiten beeld blijft en wat bewoners nodig hebben om door te gaan.
Neem die ervaringen mee in adviezen over de sociale basis én over weerbaarheid. Niet alleen vanwege crises, maar vooral omdat het leven er gewoon een stuk leuker van wordt. Kom dus eens buurten bij een zorgzame gemeenschap, of begin zelf met bouwen. Benieuwd wat er in je buurt zit? Check Buurtadvies! Meedenkkracht of verbindingen nodig? Mail ons!
Over de auteur: Kirsten van Spronsen is directeur van Nederland Zorgt Voor Elkaar