Wat doe je als je ouder wordt en hulp nodig hebt, maar niet wilt leunen op een overbelaste zorg of eenzaam wilt worden? Steeds meer ouderen vinden het antwoord dichtbij huis: in de eigen straat of wijk. Henk Geene, bedenker van het concept Voorzorgcirkel, vertelt hoe uit twintig bijeenkomsten met tweeduizend ouderen een landelijke beweging ontstond. Inmiddels zijn er meer dan 1.500 Voorzorgcirkels actief, waarin buren elkaar wederkerig helpen. Hoe werkt dat in de praktijk?
Acht jaar geleden vroeg de KBO Land van Cuijk mij om een project op te zetten voor thuiswonende ouderen. Ik organiseerde bijeenkomsten waarbij het eerste deel in het teken stond van bewustwording: de vergrijzingsgolf, het personeelstekort in de zorg en de toekomstige onbetaalbaarheid ervan.
Na de pauze bespraken we zes casussen die ik had geschreven over zorgbehoeftige ouderen, variërend van een 70-jarige met lichte zorgbehoefte tot een 90-jarige met zware zorgbehoefte. Iedere aanwezige kreeg tien minuten de tijd om per casus aan te geven welke hulp ze zouden zoeken als ze zelf in zo'n situatie terecht zouden komen.
In twee jaar tijd organiseerden we twintig van deze bijeenkomsten, met in totaal zo'n tweeduizend deelnemende ouderen. Dat leverde veel bruikbare inzichten op. Als rode draad kwam naar voren dat de meeste ouderen hulp zouden zoeken in hun directe omgeving: de eigen straat, wijk of dorp. Ik noemde dat later het zoeken naar een soort buurtcirkel.
Een tweede rode draad was dat veel ouderen op dat moment nog aangaven zich goed te voelen, met een houding van ‘ik zie wel waar het schip strandt’. Anderen schreven: ‘Wij hebben na de Tweede Wereldoorlog hard gewerkt en Nederland opgebouwd, nu moet de staat maar voor ons zorgen.’ Voorzorg treffen voor het ouder worden leefde destijds nog nauwelijks. Zo ontstond het concept ‘Voorzorgcirkel’.
Nadat ik het concept had ontwikkeld, werd ik door meerdere mensen in het land benaderd met de vraag om hen te helpen bij het opzetten van eigen Voorzorgcirkels. Zo leerde ik zelf de praktijk kennen en kon ik het concept verder uitwerken. Op basis daarvan kreeg het idee body.
Een Voorzorgcirkel kenmerkt zich door:
Alles is ontstaan vanuit de praktijk. Wat veel mensen aanspreekt, is juist die wederkerigheid: je helpt nu anderen, en na verloop van tijd wordt het vanzelfsprekend om elkaar te helpen. Word je zelf hulpbehoevend, dan staan anderen ook voor jou klaar.
De leden van een Voorzorgcirkel kiezen zelf een verbinder, die ervoor zorgt dat de hulpvraag en het hulpaanbod van de leden in kaart worden gebracht. Voor veel leden is de verbinder een vertrouwenspersoon - en uiteraard is de verbinder zelf ook gewoon lid van de cirkel.
Uit ervaring weet ik dat het lidmaatschap van een Voorzorgcirkel mensen veiligheid en rust biedt. Je weet dat er mensen voor je klaarstaan als je plotseling iets overkomt. We zien ook dat mensen die zich eenzaam voelen en zich aansluiten bij een Voorzorgcirkel, niet langer eenzaam zijn. En overbelaste mantelzorgers kunnen hun mantelzorglast delen met andere leden van de cirkel.
De welzijnsorganisatie speelt een bijzondere rol bij het ontwikkelen van Voorzorgcirkels. In het oorspronkelijke ontwikkelgebied, de gemeente Land van Cuijk (90.000 inwoners), heeft de welzijnsorganisatie het voortouw genomen. In overleg met de wethouder Sociaal Domein is ruimte gecreëerd om enkele medewerkers deels vrij te stellen van hun reguliere taken, zodat zij konden worden opgeleid tot trainer Voorzorgcirkels. Inmiddels telt deze gemeente 110 Voorzorgcirkels.
Doordat ik regelmatig publiceerde over mijn ervaringen met het opzetten van Voorzorgcirkels, kreeg ik steeds meer vragen uit het hele land. Omdat ik daar niet meer voldoende op kon reageren, besloot ik Nederland Zorgt voor Elkaar (NLZVE) te benaderen - het landelijk instituut voor burgerinitiatieven. Bij NLZVE heb ik het project Voorzorgcirkels vervolgens ondergebracht.
Kort daarna klopte zorgverzekeraar VGZ bij mij aan om ook in hun regio's Voorzorgcirkels te ontwikkelen. Met hun subsidie konden we mensen contracteren en kreeg de ontwikkeling een flinke boost. Toen ook Zilveren Kruis ons ging subsidiëren, nam de groei verder toe. Inmiddels schat ik dat er meer dan 1.500 Voorzorgcirkels actief zijn in Nederland.
Onlangs besloot ANBO/PCOB, met leden in alle provincies, om bijeenkomsten te organiseren gericht op het ontwikkelen van Leefcirkels en Voorzorgcirkels. Dit najaar worden minimaal veertig trainingen gegeven over het starten van een leefcirkel.
Over het project van ANBO/PCOB Carolien Appelman — c.appelman@anbo-pcob.nl.
Zie ook: Leefcirkels op Ouderenwijzer.nl voor meer informatie en trainingsdata.
Over Voorzorgcirkels in het algemeen Kirsten van Spronsen, NLZVE kirsten.vanspronsen@nlzve.nl 06-31241000
Het boek "Voorzorgcirkels als antwoord op vergrijzing" is te bestellen bij: Henk Geene, henkgeene3@gmail.com, tel 06-54223916
Over de auteur: Henk Geene is van oorsprong psycholoog en heeft ook als zodanig gewerkt in de jeugdzorg. Later in zijn carrière werd hij zelfstandig crisismanager in de zorg. Henk is de ontwikkelaar van het concept Voorzorgcirkel.