Elke eerste woensdag van de maand kook en eet ik mee met ‘Koken met Jan’ in Leeuwarden. Dit is een groep - ook wel collectief genoemd - die elke week samen kookt en eet. Ik ervaar het als een plek waar Sociale Kwaliteit bloeit.
Sociaal werker Jan begon in 2020 met ‘Koken met Jan’ toen welzijnsorganisatie Amaryllis de basisondersteuning veranderde ‘van individueel naar collectief’. Ons lectoraat werkt sinds het begin van die verandering samen met Amaryllis. Zo spraken studenten met deelnemers en schreven daar korte verhalen over: wat betekent meedoen in de groep voor deelnemers? Mooie verhalen, die me raakten en waar ik meer over wilde weten. En dan niet als lector of als onderzoeker, maar gewoon als mezelf. Als Jolanda die nieuwsgierig is, die wil aansluiten en ook van koken houdt.
Zodoende vroeg ik of ik als stagiaire mee kon doen met ‘Koken met Jan’. Daarmee startte ik in september 2023 en sinds januari 2024 ben ik er elke eerste woensdag van de maand: de vegetarische avond. De groep betekent inmiddels veel voor me. Ik ontmoet er mensen, die ik in mijn dagelijkse leven niet ontmoet, dus de groep verrijkt en vergroot mijn wereld, we maken samen de lekkerste maaltijden en genieten daar allemaal van. Elke keer heb ik zin in die eerste woensdag van de maand.
Je kunt op verschillende manieren naar onze samenleving kijken. Bijvoorbeeld naar het bruto nationaal product (BNP) als maat die wat zegt over hoe-het-gaat. Het BNP is lange tijd ‘de maat der dingen’ geweest. Maar sinds de jaren ’90 kwam daar meer en meer kritiek op en zochten beleidsmakers, professionals en wetenschappers naar andere manieren van kijken, ook meer naar ‘het sociale’. Daaruit is de sociale kwaliteitsbenadering ontstaan. Sociale Kwaliteit gaat over de mogelijkheid die mensen hebben om mee te kunnen doen in de samenleving, en dan op een manier die hen past en hen goed doet. Volgens de sociale kwaliteitsbenadering zijn daar vier voorwaarden voor: 1) sociaal-economische zekerheid, 2) sociale inclusie, 3) sociale cohesie en 4) sociale empowerment. Dit filmpje geeft er een goed beeld van.
De verhalen die studenten hoorden en opschreven van deelnemers van de uiteenlopende groepen laten zien dat de vier voorwaarden van Sociale Kwaliteit duidelijk aanwezig zijn. En ook tijdens het koken en eten ervaar ik zelf dat het gaat over ‘meedoen, erbij horen, ertoe doen en jezelf kunnen zijn’. Alle vier zijn dat praktische, alledaagse uitwerkingen van de vier voorwaarden van Sociale Kwaliteit.
Aan het eind van 2025 is een nieuw landelijk opleidingsprofiel voor de bacheloropleiding Social Work vastgesteld. In ben niet verbaasd dat daarin staat “Ik versterk de sociale Kwaliteit van de samenleving”. Koken met Jan is een schoolvoorbeeld!
Over de auteur: Jolanda Tuinstra is lector Sociale Kwaliteit bij NHL Stenden Hogeschool. Deze blog is gebaseerd op enerzijds haar lectorale rede en anderzijds op het onderzoek dat het Lectoraat samen met Amaryllis uitvoerde over de Transformatie in de basisondersteuning van individueel naar collectief.