Naast factoren die zich binnen de familie afspelen, zoals psychologische druk door geldzorgen of financiële opvoeding, kwamen er ook verschillende oorzaken buiten de familie naar boven in ons onderzoek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan sociale vangnetten zoals uitkeringen die ontoereikend zijn, beperkte woongelegenheid of de uitsluiting van groepen vanwege de werking van hun lichaam of hun cultuur. Zolang deze structurele belemmeringen in stand worden gehouden, zullen families hier tegenaan blijven lopen.
Alleen veerkracht is niet genoeg
Door beleidsmakers en zorgprofessionals wordt met regelmaat gewezen op de veerkracht van mensen met geldzorgen. Die veerkracht zien we ook terug bij de ervaringsdeskundigen van dit onderzoek: hoe je jezelf moet redden na verlies van een baan of partner, hoe je ondanks gebrek aan geld je kinderen toch altijd een warme maaltijd voorschotelt, en überhaupt het combineren van dagelijkse werk- en zorgtaken met deelname aan ons project. Maar met veerkracht alleen bereiken we geen structurele verandering. Om patronen van geld- en gezondheidsproblemen te doorbreken moeten we ons niet alleen richten op de mensen zelf, maar ook op de wereld eromheen.
Richt het systeem samen in
Dus hoe kunnen we de maatschappij zo inrichten dat deze kansenongelijkheid niet blijft voortleven binnen families? Een belangrijke aanbeveling is om de mensen zelf mee te laten beslissen. We zien een beweging waarbij steeds meer adviesraden worden opgericht, zoals de adviesraden sociaal domein. Tegelijk zien we dat dit soort posities niet altijd toegankelijk zijn voor mensen die van weinig geld moeten rondkomen, vanwege een gebrek aan tijd en middelen. Om de overdracht van geldzorgen structureel te verbreken, moeten we het pad vrijmaken voor mensen die dit ervaren om mee te beslissen. Denk hierbij aan passende compensaties, praktische ondersteuning en een toegankelijke cultuur binnen bestuurskundige organisaties.
Wat kunnen gemeentes doen?
Gemeentes en andere lokale partijen kunnen hieraan bijdragen door het advies en de ervaringen van de mensen om wie het gaat leidend te maken. Ook kan meer diversiteit in achtergrond onder beleidsmakers en bestuurders helpen om een breder scala aan belangen mee te nemen. Daarvoor is het wel belangrijk dat er binnen bestuurskundige organisaties ruimte wordt gecreëerd om af te wijken van de gebaande paden.
Binnenkort komt de verhalenbundel uit die we op basis van dit onderzoek hebben opgesteld samen met de ervaringsdeskundigen, beleidsmakers en zorg- en hulpverleners. Deze zal alle aanbevelingen bevatten en ook via dit platform beschikbaar worden gesteld.
Over de auteur: Klaske Tiemstra is promovendus bij de Universiteit Maastricht en doet onderzoek naar het verkleinen van sociaaleconomische (gezondheids)verschillen in samenwerking met ervaringsdeskundigen.
