Uit Onderzoek weten we aan dat huiselijk geweld er in elke situatie anders uitziet. Geweld kan éénmalig voorkomen of structureel van aard zijn. Geweld is soms alleen verbaal, maar het kan ook fataal aflopen. Ook de context, waarin huiselijk geweld plaatsvindt, is divers. Zo kan er sprake zijn van compassiemoeheid bij langdurige zorg. Of spelen stress bevorderende factoren, zoals verslaving, armoede of psychische problemen een rol. Of kan er sprake zijn van pedagogische onmacht of eigen (jeugd)trauma’s. Huiselijk geweld kan ook voorkomen uit controle, dwang, genderopvattingen of machtsmisbruik.
Daarnaast weten we dat huiselijk geweld zich vaak in het verborgene afspeelt. Het is omgeven met allerlei emoties, zoals schuld-, angst-, schaamte- en loyaliteitsgevoelens. Het is niet makkelijk om erover te praten en hulp te zoeken. En toch is het belangrijk om geweld uit het verborgene te halen. Huiselijk geweld cumuleert en is als een repeterende plaat. In de meeste gevallen keert het geweld met grote regelmaat terug. Voor meer dan de helft van de slachtoffers is het niet de eerste keer dat ze als slachtoffer van huiselijk geweld bij de politie gemeld worden. Gemeenten spelen een belangrijke rol bij de aanpak van huiselijk geweld.
Wettelijk kader voor gemeenten
Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit is geregeld in de Wet maatschappelijke ondersteuning en in de Jeugdwet. Dit geeft gemeenten niet alleen de ruimte, maar ook de plicht om op het terrein van huiselijk geweld en kindermishandeling een samenhangend doelgericht, effectief en efficiënt beleid te ontwikkelen voor preventie, begeleiding, opvang, bescherming en nazorg. Nederland heeft daarnaast het Verdrag van Istanbul in 2016 geratificeerd. In dit verdrag staan maatregelen van de Raad van Europa om geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen. Met de ratificatie van dit Verdrag verplicht de overheid zich een gendersensitief beleid te voeren op het terrein van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Omdat Nederland de verantwoordelijkheden voor de aanpak van huiselijk geweld heeft neergelegd bij gemeenten, moeten deze vooral met het verdrag aan de slag.
Sinds 1 juli 2013 zijn organisaties verplicht een meldcode huiselijk geweld te implementeren in de organisatie. Een meldcode helpt professionals goed te reageren bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling. De meldcode beschrijft in vijf stappen wat professionals moeten doen bij vermoedens van geweld. Gemeenten kunnen toezien op de implementatie van de meldcode binnen organisaties.
Landelijke ontwikkelingen
Het landelijk programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is ontwikkeld omdat de ondersteuning en bescherming aan kinderen, gezinnen en huishoudens (0-100 jaar) beter kan en moet. Uitgangspunt is dat er stevige lokale teams komen met kennis en expertise op veiligheiden de (onderliggende) problematiek in gezinnen. In een netwerksamenwerking werken zij samen met regionale veiligheidsteams aan de veiligheid binnen gezinnen. Deze transformatie krijgt verder vorm in een veranderstrategie binnen het landelijk programma.
Wat kan uw adviesraad doen?
Adviesraden kunnen veel betekenen bij de aanpak van huiselijk geweld. Zij kunnen agenderen en adviseren. Maak huiselijk geweld binnen de adviesraad en gemeenten zichtbaar. Werk samen met ervaringsdeskundigen om de leefwereld centraal te zetten voor beleid en uitvoering. Dat helpt. Het maakt beleid invoelbaar. Adviseer gemeenten een duidelijke visie op te stellen over de netwerksamenwerking. Niemand kan het werk alleen doen. Organisaties hebben elkaar nodig. Maar juist deze netwerksamenwerking loopt vaak niet goed. Zorg ervoor dat er altijd een casusregisseur aanwezig is (met expertise op geweld) en dat er hulp- en ondersteuning is voor zowel volwassenen, slachtoffers, plegers én voor kinderen. Zorg ervoor dat organisaties werken met een integraal plan. Niet naast elkaar, maar met elkaar. Zorg ervoor dat organisaties en uitvoerend professionals gefaciliteerd én deskundig zijn. Geef daarnaast ook aandacht aan de grondoorzaken van huiselijk geweld en organiseer preventie binnen de gemeente.
Over de auteur: Nelleke Westerveld is senior projectleider huiselijk- seksueel en gendergerelateerd geweld bij Movisie.
