Weerbaarheid is veel breder dan veiligheid en crisisbeheersing. Het gaat ook verder dan de aanschaf van een noodpakket. Weerbaarheid gaat ook over gezondheid, de energietransitie, lokale zeggenschap en antipolarisatie. En werken aan weerbaarheid doen we samen.
Dat is het belangrijkste inzicht dat wij in de afgelopen tijd bij het Landelijk Samenwerkingsverband van Actieve bewoners (LSA) uit onze achterban hebben ontvangen. Bij onze organisatie zijn talloze buurtinitiatieven aangesloten die aan een bredere visie op weerbaarheid werken. In de woorden van een bestuurslid van een dorpsraad uit Zeeland: “Wij willen niet aan symptoombestrijding doen door alleen klaar te staan bij een noodsituatie. Wij werken elke dag al aan samenredzaamheid vanuit gemeenschapszin.”
Sinds de oproep voor het aanschaffen van een individueel noodpakket is in ons netwerk een tegenbeweging zichtbaar. Het individualistische wereldbeeld dat de oproep oproept – iedereen hamsteren en ieder voor zich – staat haaks op datgene waar bewonersorganisaties zich elke dag voor inzetten. Zij investeren in een wereldbeeld waarin je elkaar nodig hebt. Die overtuiging is gegroeid uit lokale ervaring en expertise. “Als wij horen dat iemand een dekbed nodig heeft, kloppen wij aan bij dat ene buurthuis of die welzijnsorganisatie en hebben wij in no time een dekbed,” zegt een actieve bewoner van een coöperatie uit Rotterdam-Zuid. “Voor ons zijn oplossingen vaak two handshakes away.”
Zo’n lokaal netwerk van oplossingen op ‘twee handdrukken afstand’, dat is de basis voor een weerbare samenleving. Die basis moet versterkt worden. Hoe doe je dat? Dat leer je het beste in de buurt zélf. En daar is al heel veel daadkracht zichtbaar, van bijeenkomsten tot buurtactieplannen. Wie naar die activiteiten kijkt, ziet dat er op drie manieren wordt gewerkt aan een weerbare buurt; 1) het vergroten van het lokale fijnmazige netwerk, 2) het versterken van de zelforganisatie bij het initiatief, en 3) het creëren van een duurzame en vertrouwde plek in de buurt voor ontmoeting. Wil je weerbaarheid versterken, zet dan in op deze drie aspecten.
Ondanks een grote intrinsieke motivatie zien wij ook een voorzichtigheid bij bewonersorganisaties in het toe-eigenen van een rol. Want hoeveel invloed heb je op de invulling daarvan? Er is een oprechte zorg dat samenwerking met institutionele partijen niet vanzelfsprekend leidt tot afspraken die gunstig zijn voor bewonersorganisaties. Samenwerking vraagt van institutionele partijen een aanpak waarin elkaar kennen centraal staat. In Wageningen heeft de gemeente daar een manier voor gevonden. Zij organiseert nu maandelijks een klankbordgroep waarin de (startende) buurtinitiatieven op het gebied van weerbaarheid informatie en ervaringen kunnen uitwisselen. Daar gaat het onder andere over de rollen en de invulling van een noodsteunpunt. In Sassenheim werken ze al langer met een appgroep om de lijntjes kort te houden. Daarin zitten onder andere de wethouder, de Rotary, de voedselbank, de kledingbank, iedereen die iets kan betekenen. Zo bereikt een melding meteen de juiste persoon. Veel complexe vraagstukken vragen om eenvoudige oplossingen.
Neem omzien naar elkaar serieus. Leer van de lokale netwerken. Kijk naar de paadjes die al belopen worden en dicht de gaten of verstevig de bruggen. Bouw geen snelweg die niemand gaat gebruiken. Als er dan een crisis komt, hebben we genoeg mensen die de oplossingen op twee handdrukken afstand weten te vinden. En mocht die crisis niet komen, dan levert het een dekbed op voor iemand die dat nu nodig heeft.
Over de auteur: Annerike Hekman is projectleider bij LSA Bewoners en houdt zich bezig met weerbare gemeenschappen en buurtrechten.
Foto (LSA): Een netwerk van handdrukken in Sassenheim met aan tafel: bewoners, de burgemeester, de veiligheidsregio, welzijnsorganisaties en een ambtenaar uit sociaal domein.