Na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart zijn er in de gemeenten nieuwe colleges aangetreden en zijn nieuwe coalitieakkoorden opgesteld voor de periode 2026-2030. Wat zijn de hoofdlijnen van die coalitieakkoorden? Op basis van de analyse van 15 akkoorden staan hier de belangrijkste bevindingen. In een volgend blog staan suggesties voor de adviesraden over hoe om te gaan met de ontwikkelingen.
In de akkoorden overheerst een concrete, no-nonsense aanpak waarbij gestreefd wordt naar een brede, evenwichtige aanpak van diverse uitdagingen, zoals economische groei, leefbaarheid, veiligheid, overbelasting van het elektriciteitsnet, duurzaamheid en woningbouw. De fysieke leefomgeving en de inrichting van de openbare ruimte staan meestal centraal, terwijl aan het sociaal domein in verhouding minder aandacht wordt besteed.
Over het sociaal domein staan de gebruikelijke ambities opgesomd: ondersteuning op maat, het stimuleren van vrijwilligerswerk, het benutten van eigen kracht en de inzet van mantelzorgers, zorg dichtbij en vooral preventie, gezonde leefstijl en vroegtijdige ondersteuning. Enkele voornemens springen in het oog:
Er wordt niet veel aandacht besteed aan de kwaliteit van de lokale democratie en burgerparticipatie. Wel wordt het voornemen uitgesproken om samen met inwoners op te trekken, vooral op wijk- en dorpsniveau, en hen vroegtijdig in staat te stellen om mee te praten. De gemeenschapsgedachte — het samen willen doen — is sterk aanwezig in de akkoorden. Ook is er in veel colleges een portefeuillehouder als eerstverantwoordelijke voor de participatie.
Niet vaak wordt geschreven over de participatieverordening, waarin gemeenten moeten aangeven hoe ze burgers willen betrekken bij het ontwikkelen, uitvoeren (bijvoorbeeld via het uitdaagrecht) en evalueren van beleid. Wijchen wil de stille meerderheid een grotere stem geven en zoekt daarom naar de juiste vorm om dit te realiseren, bijvoorbeeld met een burgerberaad.
Veel gemeenten hebben het financieel moeilijk en daarom staat in veel coalitieakkoorden dat er scherpe prioriteiten gesteld moeten worden. Ook is er geregeld het voornemen om de ambtelijke organisatie te reorganiseren of te stroomlijnen en om de digitale dienstverlening te verbeteren.
Regionale samenwerking achten de meeste gemeenten erg belangrijk, omdat vraagstukken gemeentegrensoverschrijdend zijn en gemeenten gezamenlijk meer bestuurskracht willen ontwikkelen. Over wat die regionale samenwerking betekent voor de kwaliteit van de lokale democratie en burgerparticipatie, wordt echter zelden een woord gerept.
Over de auteur: Henk Beltman is werkzaam als adviseur en workshopleider voor de Koepel Adviesraden Sociaal Domein.