Zo lieten mijn collega’s zien dat er wordt gestreefd naar zelfredzaamheid, terwijl beleid er dikwijls vanuit gaat dat mensen dat op voorhand al zijn. En dat gemeenten mensen met ondersteuningsbehoeften vaak niet goed bereiken, omdat systeemlogica leidend is en niet het perspectief van de burger.
Aansluiting beleid en leefwereld
De afgelopen jaren onderzochten we bij het SCP de aansluiting tussen beleid en de leefwereld van mensen. Dit leidde bij mij tot evenveel optimisme als pessimisme. We zagen dat hoewel er op de ministeries toenemende aandacht was voor ‘het burgerperspectief’, dit uiteindelijk toch vaak ondergeschikt wordt gemaakt aan juridische en economische perspectieven. (Will Tiemeijer schreef hier eerder ook over.) En waar het ene ministerie of team het burgerperspectief gelijk stelde aan inzichten over draagvlak, ging het bij andere ministeries en teams vooral om de vraag of beleid op realistische gedragsaannames gebaseerd was. Doordat ministeries en teams het 'burgerperspectief' verschillend invullen, leert menweinig van elkaar en versterken inspanningen elkaar onvoldoende.
Maar wat ik zag stemt ook optimistisch. Want er gebeurt ook al heel veel. Zoals de organisatie van zogenaamde wetenschapsdialogen bij het ministerie van OCW om wetenschappelijke kennis te ontsluiten en vertalen. Of de inzet van ervaringsdeskundigen die bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gevraagd en ongevraagd meedenken met beleidsmakers.
Invulling geven aan burgerpersepectief
Om alles wat gebeurt beter op te laten tellen en mensen wat richting te geven, heb ik een typologie ontwikkeld. Deze typologie onderscheidt verschillende manieren waarop invulling kan worden gegeven aan ‘het burgerperspectief’. Zo maakt de typologie onderscheid tussen wat er binnen de ministeries (of gemeenten) gebeurt en wat er in verbinding met buiten gebeurt. En wordt er een onderscheid gemaakt tussen het ophalen en benutten van inzichten over mensen (bijvoorbeeld bij het peilen van draagvlak) en inzichten over hoe mensen en de samenleving werken.
Adviesraden als belangrijke spreekbuis
Maatschappelijke organisaties zoals de Koepel Adviesraden Sociaal Domein vormen een belangrijk stukje van deze puzzel. Ze vormen een belangrijke spreekbuis voor de samenleving en laten beleidsmakers zien welke behoeften er zijn en wat er vanuit samenlevingsperspectief ‘werkt’. In de veelheid der dingen kan het belang van het bundelen van die adviezen en het trekken van algemene lessen niet onderschat worden. Ik hoop dan ook dat de typologie ambtenaren helpt met ‘het burgerperspectief’ systematischer en structureler in beleid te verankeren en adviesraden daarbij ook een belangrijke rol geeft.
Over de auteur: Anne Roeters is onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau.
