Is normaliseren dan hopeloos verloren? Allerminst. Normaliseren is in de memorie van toelichting van de jeugdwet omschreven als onderdeel van een ‘paradigma-shift’ van een individueel-medische visie naar een sociaalpedagogische visie. Dit is niet van vandaag op morgen gebeurd, en ook niet in tien jaar. Toch zien we dat er in de jeugdhulp, het welzijnswerk en onderwijs een positieve ontwikkeling zichtbaar is naar een sociaalpedagogische visie op opgroeien en opvoeden. Deze visie is geënt op het nadenken over contextuele oorzaken en gevolgen voor afwijkend gedrag, in investeren in positieve pedagogische relaties rondom kinderen, en op vertrouwen in opvoeders, zoals helder uitgelegd in dit artikel, gepubliceerd in Zorg & Welzijn.
Groeipijnen
We zien echter ook dat deze transformatie gepaard gaat met groeipijnen. In een eerdere bijdrage merkten wij op dat normaliseren in steeds meer gemeenten onder preventiebeleid geschaard wordt (Kattenberg en Evenboer, 2025). Vergelijkbaar met een concept als vroegsignalering, (Kattenberg, 2025), is ‘preventie’ een begrip met een individueel-medische achtergrond [1]. We richten preventiebeleid nog te vaak in vanuit de gedachte dat we vooral moeten ‘voorkomen door te controleren en te testen’ – we nemen testen af op school, en bij ‘vermoedens van’ grijpen we vaak meteen in, in plaats van een situatie aandachtig te aanschouwen. Zoals de RVS (2025) treffend stelde: het huidige preventiebeleid trekt mensen de zorg in, terwijl het mensen uit zorg zou moeten houden. Een contradictio in terminis als we het over normaliseren hebben (bv. RKJ, 2023)
Kritisch kijken
Daarom een oproep aan u: kijk kritisch naar de positie van normaliseren in beleid. We merken dat de overheersende opvatting van preventie is dat het altijd loont. Echt normaliseren richt zich op gedeeld vertrouwen, op gezamenlijk opvoeden en opgroeien en investeren in een sterke pedagogische relaties rondom kinderen. En die visie implementeren vraagt de nodige dosis moed en vertrouwen. Woorden en taal zijn allesbehalve subjectief; ze hebben een wereld aan opvattingen en ideeën achter zich.
Over de auteurs: Rogier Kattenberg is onderzoeker en promovendus bij het lectoraat jeugd van hogeschool Windesheim in Zwolle. Els Evenboer is associate lector jeugd bij hogeschool Windesheim in Zwolle.
[1] Voor een uitgebreide analyse van het begrip ‘preventie’ verwijzen wij graag naar het recent verschenen proefschrift van Kölner (2025) – zeker het lezen waard. Titel: Rechtvaardige Preventie - Op het snijvlak van de publieke gezondheid en het sociaal domein.
