SCP: Bestaansonzekerheid vanuit de beleving van mensen
Voor de publicatie Bestaansonzekerheid vanuit de beleving van mensen van het Sociaal en Cultureel Planbureau liepen SCP-onderzoekers vijf maanden mee op plekken waar mensen met bestaansonzekerheid komen.
De uitkomsten laten zien dat bestaansonzekerheid om meer dan alleen materiele aspecten, zoals inkomen, draait. Ook sociale processen en maatschappelijke normen zoals uitsluiting, participatie, taal en vertrouwen, bepalen hoe mensen bestaansonzekerheid ervaren.
De belangrijkste inzichten:
- Mensen met problemen hebben vaak het gevoel dat de samenleving niet voor hen bedoeld is. Dat komt mede doordat hun problemen vaak aan henzelf worden toegeschreven door de samenleving. Dit leidt tot schaamte en isolatie.
- Het beeld bestaat dat mensen in bestaansonzekerheid weinig ondernemen om hun situatie te veranderen. Het onderzoek laat zien dat veel van hen juist mee willen doen in de samenleving, maar niet altijd de ruimte krijgen om dat op hun eigen manier te doen.
- Taal is een belangrijke sleutel tot bestaanszekerheid.
- Veel mensen zijn afhankelijk van instanties en zijn bang om fouten te maken. Dat geeft stress en kan tot escalatie van problematiek leiden. Er is behoefte aan vertrouwen in een (sociaal) vangnet. Positieve ervaringen en verhalen over ondersteuning dragen hieraan bij.
Een verbetering van de situatie van mensen in bestaansonzekerheid vraagt dan ook om interventies die aangrijpen op institutionele kaders en sociaal-culturele factoren, zoals bestaande stereotypen en sociale normen. Samen met beleidsmakers, ervaringsdeskundigen, wetenschappers en maatschappelijke initiatieven, werkte het SCP dit uit tot drie concrete denkrichtingen voor beleid:
- Meedoen op maat
Mensen faciliteren om in de samenleving mee te doen door hen te koppelen aan activiteiten in de buurt die aansluiten bij wat zij kunnen, willen en wat hen vooruithelpt. - Buurtverbinders in wijken met bestaansonzekerheid
Een professional die structureel aanwezig is in de wijk verbindt mensen snel aan de juiste ondersteuning en draagt bij aan gemeenschapsvorming en -initiatief. - Een ervaringsstage voor ambtenaren
Beleidsmedewerkers bij de rijksoverheid of gemeenten op het terrein van bestaanszekerheid doorlopen samen met een inwoner de procedure en processen.
Het SCP ziet, kortom, kansen voor beleid dat vertrekt vanuit de leefwereld van mensen en uitgaat van vertrouwen, om de situatie van mensen in bestaansonzekerheid te verbeteren.