Wie schulden heeft, kan moeilijk vooruitkijken. Voor jongeren geldt dat misschien nog wel sterker dan voor welke andere groep dan ook. Een problematische schuld aan het begin van je volwassen leven heeft gevolgen die veel verder reiken dan geld alleen. Stress, onzekerheid en een gebrek aan toekomstperspectief beïnvloeden school, werk, wonen en sociale relaties.
Toch is onze schuldhulpverlening nog vaak ingericht vanuit een volwassen perspectief. Jongeren worden geacht zich aan te passen aan systemen die onvoldoende aansluiten bij hun levensfase en omstandigheden. De vraag is dan ook: kunnen we het anders organiseren? Stichting Jongeren Perspectief Fonds (JPF) laat zien dat dit mogelijk is.
Steeds meer jongeren kampen met schulden. Vaak hebben zij nog geen stabiel inkomen, wonen zij tijdelijk ergens of combineren zij studie en werk. Juist in deze levensfase kan een financiële tegenvaller snel uitgroeien tot een structureel probleem.
Maar schulden zijn meestal niet de oorzaak; ze zijn vaak een symptoom van bredere kwetsbaarheid. Wie voortdurend bezig is met betalingsachterstanden en incassobrieven, houdt weinig ruimte over om na te denken over een opleiding, een baan of een zelfstandig bestaan. Wanneer de focus uitsluitend ligt op aflossen, missen we een belangrijk deel van de oplossing.
De aanpak van Stichting Jongeren Perspectief Fonds draait om een eenvoudige gedachte: schulden oplossen is niet het einddoel, maar het begin. Dat gebeurt op drie manieren. Allereerst worden schulden in één keer afgekocht met een saneringskrediet. Hierdoor ontstaat direct rust en overzicht. Vervolgens wordt de terugbetaling afgestemd op de mogelijkheden van de jongere. Niet iedere jongere beschikt immers over dezelfde financiële ruimte. Soms wordt terugbetaald in geld, soms in tijd bijvoorbeeld door te investeren in persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast krijgt iedere jongere twee jaar intensieve begeleiding op verschillende leefgebieden. De aandacht verschuift van schuld naar perspectief: terug naar school, het vinden van werk, stabiel wonen en het versterken van zelfredzaamheid.
De vraag verandert daarmee van: hoe lossen we deze schuld op? naar: hoe helpen we deze jongere vooruit?
Onderzoek laat zien dat deze aanpak werkt. Schulden worden opgelost en jongeren boeken tegelijkertijd vooruitgang op andere belangrijke onderdelen van hun leven. Dat levert niet alleen winst op voor de jongere zelf, maar ook voor gemeenten en de samenleving als geheel. Door vroegtijdig en integraal te investeren, kunnen grotere maatschappelijke problemen worden voorkomen. De grootste opbrengst is echter minder makkelijk in cijfers uit te drukken: rust in het hoofd, vertrouwen in de toekomst en de mogelijkheid om opnieuw keuzes te maken.
Voor adviesraden ligt hier een duidelijke opgave. Jongeren met schulden zijn niet altijd zichtbaar in beleidsstukken, terwijl de gevolgen van financiële problemen jarenlang kunnen doorwerken. Juist adviesraden kunnen gemeenten helpen om deze groep nadrukkelijker in beeld te krijgen. Dat begint met het stellen van een aantal fundamentele vragen:
Deze vragen raken niet alleen het sociale domein, maar ook thema's als onderwijs, participatie, bestaanszekerheid en gezondheid.
Steeds vaker wordt gesproken over preventie. Maar preventie vraagt ook om een andere manier van investeren. Niet pas ingrijpen wanneer problemen zijn opgestapeld, maar eerder ruimte creëren voor duurzame oplossingen. De aanpak van Stichting Jongeren Perspectief Fonds laat zien dat dit kan. Misschien ligt daar wel de belangrijkste les voor gemeenten en adviesraden: jongeren hebben niet alleen hulp nodig bij hun schulden, maar vooral hulp bij het terugvinden van hun toekomst. Want uiteindelijk gaat het niet alleen om het wegwerken van een financiële achterstand. Het gaat om het bieden van een eerlijke kans op een zelfstandig en betekenisvol volwassen leven.
Meer lezen:
Lisa (25) uit Breda: "Door de begeleiding kreeg ik niet alleen mijn schulden onder controle, maar durfde ik ook weer na te denken over mijn toekomst. Ik heb weer rust in mijn hoofd en maak plannen voor de komende jaren." Bekijk het verhaal van Lisa hier.
Meer informatie over Stichting Jongeren Perspectief Fonds vindt u hier.
Over de auteur: